{"id":1362,"date":"2025-08-11T19:14:08","date_gmt":"2025-08-11T19:14:08","guid":{"rendered":"https:\/\/agdam.org\/?page_id=1362"},"modified":"2025-08-11T19:14:08","modified_gmt":"2025-08-11T19:14:08","slug":"tarix","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/agdam.org\/?page_id=1362","title":{"rendered":"Tarix"},"content":{"rendered":"<p>A\u011fdam rayonu 8 avqust 1930-cu ild\u0259 <a title=\"A\u011fdam q\u0259zas\u0131\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/A%C4%9Fdam_q%C9%99zas%C4%B1\">A\u011fdam q\u0259zas\u0131n\u0131n<\/a> (m\u0259rk\u0259zi A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri olan indiki A\u011fdam, B\u0259rd\u0259, T\u0259rt\u0259r, A\u011fc\u0259b\u0259di rayonlar\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n inzibati-\u0259larzi vahidi) v\u0259 sonra <a title=\"Qaraba\u011f dair\u0259si\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Qaraba%C4%9F_dair%C9%99si\">Qaraba\u011f dair\u0259sinin<\/a> l\u0259\u011fvi n\u0259tic\u0259sind\u0259 yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Sah\u0259si 1154\u00a0km\u00b2 olan rayonun relyefi \u0259sas\u0259n d\u00fcz\u0259nlik, qism\u0259n da\u011fl\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p>A\u011fdam rayonu Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim, f\u00fcsunkar t\u0259bi\u0259tli torpa\u011f\u0131 olan Qaraba\u011f\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 \u2014 Qaraba\u011f da\u011f silsil\u0259sinin \u015fimal-\u015f\u0259rq \u0259t\u0259kl\u0259rind\u0259, K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131n\u0131n q\u0259rbind\u0259 yerl\u0259\u015fir. G\u00f6z\u0259l <a title=\"Qaraba\u011f\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Qaraba%C4%9F\">Qaraba\u011f\u0131n<\/a> \u00fcr\u0259yi say\u0131lan A\u011fdam\u0131n q\u0259dim tarixi abid\u0259l\u0259ri g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Rayonun \u0259razisind\u0259 XX \u0259srin 50-ci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq apar\u0131lan arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 m\u0259lum olmu\u015fdur ki, A\u011fdam\u0131n \u0259razisi q\u0259dim insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biridir. Tan\u0131nm\u0131\u015f arxeoloq <a title=\"\u0130deal N\u0259rimanov\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0deal_N%C9%99rimanov\">\u0130deal N\u0259rimanovun<\/a> \u00dc\u00e7o\u011flant\u0259p\u0259 deyil\u0259n yerd\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 arxeoloji t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 ayd\u0131n oldu ki, ilk q\u0259dim insanlar rayon \u0259razisind\u0259 6\u20138 min il bundan \u0259vv\u0259l, y\u0259ni, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Eneolit d\u00f6vr\u00fc\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Eneolit_d%C3%B6vr%C3%BC\">Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259<\/a> (e.\u0259. VI\u2013IV minilliyi \u0259hat\u0259 edir, &#8220;misda\u015f&#8221; d\u00f6vr\u00fc adlan\u0131r) ya\u015fam\u0131\u015f, q\u0259dim \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 maldarl\u0131q m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 b\u0259l\u0259d olmu\u015flar.<\/p>\n<p>Alim rayonun dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259 q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni olmu\u015f <a class=\"mw-redirect\" title=\"Leylat\u0259p\u0259\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Leylat%C9%99p%C9%99\">Leylat\u0259p\u0259<\/a> v\u0259 <a class=\"mw-redirect\" title=\"\u00dcz\u0259rlikt\u0259p\u0259\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C3%9Cz%C9%99rlikt%C9%99p%C9%99\">\u00dcz\u0259rlikt\u0259p\u0259<\/a> deyil\u0259n yerl\u0259rd\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 arxeoloji t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Eneolit\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Eneolit\">Eneolit<\/a> v\u0259 orta <a title=\"Tunc\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Tunc\">Tunc<\/a> d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid (e.\u0259. II minilliyin birici yar\u0131s\u0131) dulus\u00e7uluq, metal\u0259ritm\u0259, z\u0259rg\u0259rlik v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259r\u0259 aid maddi-m\u0259n\u0259vi abid\u0259l\u0259r a\u015fkar edib. Burdan tap\u0131lan tax\u0131l v\u0259 \u00fcz\u00fcm d\u0259n\u0259l\u0259ri bir daha s\u00fcbut etmi\u015fdir ki, yerli \u0259hali oturaq h\u0259yat ke\u00e7irmi\u015f v\u0259 y\u00fcks\u0259k \u0259kin\u00e7ilik m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 malik olmu\u015fdur. Arxeoloqlar \u00dcz\u0259rrikt\u0259p\u0259d\u0259 apard\u0131qlar\u0131 t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 tap\u0131lan maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t qal\u0131qlar\u0131na \u0259saslanaraq qeyd edirl\u0259r ki, bura Qafqazda ilk \u015f\u0259h\u0259r tipli ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni v\u0259 Zaqafqaziyada \u0259n z\u0259ngin abid\u0259l\u0259ri olan yerl\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin ortalar\u0131nda rayonun Sar\u0131\u00e7oban k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda tap\u0131lan son Tunc v\u0259 D\u0259mir d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid (e.\u0259. XIX\u2013XIII \u0259srl\u0259ri \u0259hat\u0259 edir) m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m kurqan tarixi c\u0259h\u0259td\u0259n \u00e7ox qiym\u0259tli bir abid\u0259dir. Kurqanda a\u015fkar edil\u0259n e.\u0259. XII\u2013XIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid maddi tap\u0131nt\u0131lar bu abid\u0259nin varl\u0131 bir insan\u0131n q\u0259bri oldu\u011fundan x\u0259b\u0259r verir. Bu is\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda ibtidai-icma qurulu\u015funun da\u011f\u0131laraq sosial v\u0259 \u0259m\u0259k b\u0259rab\u0259rsizliyinin yaranmas\u0131na \u0259n yax\u015f\u0131 \u0259yani s\u00fcbutdur.<\/p>\n<p>Sonralar Az\u0259rbaycanda ged\u0259n tarixi prosesl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 ilk d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 formala\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bel\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Az\u0259rbaycanda yaranm\u0131\u015f <a title=\"Qafqaz Albaniyas\u0131\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Qafqaz_Albaniyas%C4%B1\">Albaniya<\/a> d\u00f6vl\u0259ti idi. M\u0259nb\u0259l\u0259rin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, q\u0259dim Albaniya \u0259razisind\u0259 26 tayfa var idi ki, bunlardan biri y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 malik olan <a title=\"Qarqarlar\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Qarqarlar\">qarqarlar<\/a> A\u011fdam \u0259razisind\u0259ki <a title=\"Qarqar\u00e7ay\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Qarqar%C3%A7ay\">Qarqar\u00e7ay<\/a> boyunca m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu is\u0259 A\u011fdam\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ilk formala\u015fan d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funda m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha \u0259yani s\u00fcbut edir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 v\u0259 Qafqaz Albaniyas\u0131nda ilk qanunvericilik akt\u0131 A\u011fdam \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Aquen kils\u0259sind\u0259 (<a title=\"Aquen kils\u0259 m\u0259clisi\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Aquen_kils%C9%99_m%C9%99clisi\">Aquen kils\u0259 M\u0259clisind\u0259<\/a>) 488-ci ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdir. Elmi \u0259d\u0259biyyatda bu akt &#8220;Aquen qanunlar\u0131&#8221; adlan\u0131r, 3 f\u0259sild\u0259 birl\u0259\u015fdirilmi\u015f 21 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir. &#8220;Aquen&#8221; s\u00f6z\u00fc Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n d\u00f6v\u0259t dilind\u0259 &#8220;A\u011f da\u015flardan ev&#8221; m\u0259nas\u0131na g\u0259lir. h\u0259min s\u0259n\u0259dd\u0259 Qafqaz Albaniyas\u0131 &#8220;A\u011f v\u0259ng&#8221; adlan\u0131r (Burada &#8220;v\u0259ng&#8221; hakim tayfan\u0131n ad\u0131d\u0131r).<\/p>\n<p>1905\u20131906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 ba\u011f vermi\u015f <a title=\"Az\u0259rbaycan\u2013erm\u0259ni q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 (1905\u20131906)\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Az%C9%99rbaycan%E2%80%93erm%C9%99ni_q%C4%B1r%C4%9F%C4%B1nlar%C4%B1_(1905%E2%80%931906)\">erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman m\u00fcharib\u0259sinin<\/a> bir s\u0131ra epizodlar\u0131 da A\u011fdam \u0259razisind\u0259 c\u0259r\u0259yan etmi\u015fdir. Tiflis M\u0259hk\u0259m\u0259 palatas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 27 fevral 1906-c\u0131 ild\u0259 vurulan 1029 n\u00f6mr\u0259li teleqramda G\u0259nc\u0259 sanca\u011f\u0131na (Osmanl\u0131 arxiv s\u0259n\u0259dind\u0259 G\u0259nc\u0259 sanca\u011f\u0131 kimi qeyd olunasa da Yelizavetpol quberniyas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub) tabe olan \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131 daxilind\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 qeyd edil\u0259n 19 k\u0259ndd\u0259n a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar A\u011fdam rayonunda yerl\u0259\u015fir: <a class=\"mw-redirect\" title=\"Abdal (A\u011fdam)\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Abdal_(A%C4%9Fdam)\">Abdal<\/a>, Kolan\u0131 (indiki <a title=\"Qalay\u00e7\u0131lar\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Qalay%C3%A7%C4%B1lar\">Qalay\u00e7\u0131lar<\/a>), <a title=\"Paprav\u0259nd\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Paprav%C9%99nd\">Paprav\u0259nd<\/a>, <a title=\"\u015eelli\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C5%9Eelli\">\u015eelli<\/a>, <a title=\"Qurdlar (A\u011fdam)\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Qurdlar_(A%C4%9Fdam)\">Qurdlar<\/a>, <a title=\"G\u00fclabl\u0131\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/G%C3%BClabl%C4%B1\">G\u00fclabl\u0131<\/a>, <a title=\"Qarada\u011fl\u0131 (Qarada\u011fl\u0131, A\u011fdam)\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Qarada%C4%9Fl%C4%B1_(Qarada%C4%9Fl%C4%B1,_A%C4%9Fdam)\">Qarada\u011fl\u0131<\/a>.<\/p>\n<p>1918\u20131920-ci ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f <a class=\"mw-redirect\" title=\"Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan m\u00fcharib\u0259si (1918-1920)\" href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Az%C9%99rbaycan-Erm%C9%99nistan_m%C3%BCharib%C9%99si_(1918-1920)\">Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan m\u00fcharib\u0259si<\/a> zaman\u0131 a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin getdiyi \u0259razil\u0259rd\u0259n biri d\u0259 A\u011fdam c\u0259bh\u0259si olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>1923-c\u00fc ild\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla yana\u015f\u0131, m\u0259rk\u0259zi A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri olmaqla <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/qarabagkitabxana.info\/media\/1989_DP_Quliyeva_%D0%9A_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0.pdf\" rel=\"nofollow\">Aran Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin<\/a> yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda qanun layih\u0259si t\u0259qdim edilmi\u015f, Moskva t\u0259r\u0259find\u0259n bu t\u0259klif q\u0259bul edilm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A\u011fdam rayonu 8 avqust 1930-cu ild\u0259 A\u011fdam q\u0259zas\u0131n\u0131n (m\u0259rk\u0259zi A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri olan indiki A\u011fdam, B\u0259rd\u0259, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1362","page","type-page","status-publish","hentry"],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agdam.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agdam.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/agdam.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agdam.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agdam.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1362"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/agdam.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1363,"href":"https:\/\/agdam.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1362\/revisions\/1363"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agdam.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}